ti guarda dal Grande Inquisitor

Walter Felsenstein Edition

"Muziektheater"... het lijkt de afgelopen tien jaar wel hét modewoord geworden om zogenaamd intelligente opera-ensceneringen te omschrijven. De term is al veel ouder en is al minstens in gebruik sinds Walter Felsenstein een belangrijke factor in de Berlijnse operawereld werd. Maar bij Felsenstein wordt er nog een adjectief aan toegevoegd: "realistisch muziektheater".

Kort na de Tweede Wereldoorlog kreeg de theaterregisseur Walter Felsenstein de opdracht van de Sovjets om in Berlijn een nieuw operahuis op te richten. Dit zou de Komische Oper worden. Een gedenkplaat boven de ingang van het operahuis herinnert er ons nog altijd aan dat hij daar bijna 30 jaar de intendant en de huisregisseur was.

Foto

In die periode was het enige kapitaal waarover hij kon beschikken het menselijk kapitaal van de zangers in zijn troupe. Hij ontwikkelde toen een regiestijl waarbij de zangers op een natuurlijke manier moesten acteren. De "singing actor" - nog zo'n term... die tegenwoordig vooral gebruikt wordt om oude sopranen zonder stem maar met veel uitstraling te omschrijven - was geboren.

Ongeveer een jaar geleden verscheen een DVD-box, de Walter Felsenstein Edition, waarin zijn stijl gedocumenteerd werd aan de hand van zes opera's en één operafilm.

Zoals tot vandaag nog altijd de gewoonte is in de Komische Oper, werden alle opera's opgevoerd in een Duitse vertaling. Om door te dringen in de psychologie van de karakters, ging Felsenstein vaak terug naar de oorspronkelijke versie en maakte hij zijn eigen vertaling. De tot dan toe gebruikelijke Duitse versie van Verdi's Otello bijvoorbeeld bleek op sommige punten niet veel uitstaans te hebben met het libretto van Boito, vooral wat het karakter van Jago betrof.

Die Duitse vertalingen doen soms wat vreemd aan, maar in de meeste gevallen geraakte ik snel gewend aan de taal. Enkel die Duitse Othello bleef ik problematisch vinden. En Ritter Blaubart klinkt soms meer als een Weense operette dan als Offenbach. Maar daar staat tegenover dat Das schlaue Füchslein veel directer overkomt.

Zijn enscenering van Het sluwe vosje was tevens zijn eerste verfilming... in 1965 en uiteraard in zwart-wit. Van de zeven opera's uit deze box zou ik deze enscenering als een referentie-productie durven omschrijven.

Het zijn ook echte verfilmingen. Felstenstein verhuisde het decor naar een filmstudio en paste zelfs zijn regie hier en daar wat aan om rekening te houden met de mogelijkheden van film, zoals het gebruik van close-ups of overgangen. Op de DVD van Hoffmanns Erzählungen zijn als bonus een aantal fragmenten te zien van die productie uit de Komische Oper... en daaruit blijkt dat zijn filmversie nog niet zo gek veel verschilt van wat hij in het operahuis deed.

Foto

De twee Mozart-opnames - Don Giovanni en Die Hochzeit des Figaro - werden wel in het (lege) operahuis gefilmd. Om het wat "echter" te laten lijken, werden nadien het applaus en gekuch van tijdens een generale repetitie toegevoegd aan de klankband.

In 1956 maakte Felsenstein zijn enige echte operafilm, Fidelio, die ook als een film geconcipieerd werd. Persoonlijk vind ik dit de minst interessante opname. De schaar werd lustig gehanteerd om een film te kunnen maken van minder dan 90 minuten. In tegenstelling tot zijn latere studio-opnames, worden verschillende rollen door acteurs in plaats van de oorspronkelijke zangers vertolkt. Dit komt de synchronisatie van het geluid met het beeld niet altijd ten goede.

Aangezien deze box twintig jaar bestrijkt, is de technische kwaliteit niet altijd even goed. De zangers zijn ook heel variabel. De tenor Hanns Nocker is bijvoorbeeld wel een goede Hoffmann, maar geen grote Othello. De drie sopranen in Don Giovanni klinken allemaal als piepende soubrettes. Daar staat tegenover dat Die Hochzeit des Figaro wel sterk bezet is.

Maar het gaat hem uiteraard vooral om de ensceneringen en daar is heel weinig op aan te merken, afgezien van een iets te hysterische Donna Anna in Don Giovanni. De eerder al aangehaalde Das schlaue Füchslein is prachtig. Hoffmanns Erzählungen is meeslepend. Ritter Blaubart is heel inventief en Othello hield me van begin tot einde aan het scherm gekluisterd.

De DVD's bevatten ook veel bonusmateriaal met ontwerpschetsen, regie-aanduidingen, interviews en videofragmenten van onder andere een repetitie.

Publicatie: dinsdag 19 januari 2010 @ 23:22
Rubriek: DVD's

Recent RSS feed

Benjamin Appl in het Paleis der Academiën

Oorspronkelijk zouden Benjamin Appl en James Baillieu hun liedrecital in het Brussels Conservatorium geven. Maar de staat van de zaal is ondertussen zodanig dat zelfs de artiesten beginnen te klagen en dus werd uitgeweken naar het Paleis der Academiën.

Liedrecital, 24-2-2018 22:40
0 opmerkingen

Maart 2018

Maart is de maand van het klara-festival, waar onder andere een concertante Pelléas et Mélisande in pianoversie op het programma staat. De Munt brengt het bekendste operatweeluik Cav-Pag en Opera Vlaanderen herneemt de Gürbaca-productie van Parsifal.

Toekomstmuziek, 24-2-2018 9:29
0 opmerkingen

Dietrich Henschel in de Munt

Vijf liederen voor en vijf liederen na de pauze was alles wat Dietrich Henschel gisteren zong in de Munt. Alles bij elkaar amper twintig minuten muziek... wat toch wel héél mager is voor een "liedrecital".

Liedrecital, 13-2-2018 17:04
3 opmerkingen

Petite Messe Solennelle in deSingel

Het is dit jaar een Rossini-jaar - hij overleed 150 jaar geleden - en deSingel begint dat jaar met een uitvoering van zijn Petite Messe Solennelle.

Oratorium, 10-2-2018 10:56
0 opmerkingen

Pelléas et Mélisande in Antwerpen

Pelléas et Mélisande behoort tot mijn absolute lievelingsopera's en ik keek dan ook vol verwachting uit naar de nieuwe productie bij Opera Vlaanderen. Het is een visueel mooie productie geworden, maar vocaal bleef ik toch enigszins op mijn honger zitten.

Opera, 3-2-2018 10:40
13 opmerkingen

Carmen in Luik

De Opera van Luik blijft volharden in de boosheid door ook lange opera's zoals Carmen pas om 20 uur te laten beginnen. Het werd bijgevolg weer een bijna-nachtvoorstelling, des te meer omdat de voorstelling met meer dan 20 minuten vertraging begon omdat het orkest moest wachten op de harpiste...

Opera, 31-1-2018 9:13
8 opmerkingen

Februari 2018

In februari staat vooral de nieuwe productie van Pelléas et Mélisande bij Opera Vlaanderen in de schijnwerpers. In Luik brengen ze met Le domino noir een rariteit. Bij de recitals kijk ik vooral uit naar Benjamin Appl die zijn Heimat-CD in het Brussels Conservatorium voorstelt.

Toekomstmuziek, 26-1-2018 18:03
0 opmerkingen