ti guarda dal Grande Inquisitor

Rusalka in de Munt

Een sprookje voor de kerstperiode... dat kan niet mislukken om elke avond volle zalen te trekken, moeten ze in de Munt gedacht hebben. En omdat het niet altijd Hänsel und Gretel moet zijn, leek Dvoraks Rusalka - onder andere vaag gebaseerd op "De kleine zeemeermin" van H.C. Andersen - een originele keuze. Opdat ze elke dag een voorstelling zouden kunnen geven, hebben ze dan ook twee bezettingen voorzien.

Foto

Van de twee Rusalka's is Olga Guryakova waarschijnlijk de iets bekendere naam. Ze komt echter koel over met een stem die vaak schril klinkt. Haar hoogte is wel fantastisch rijk, maar de rest van haar stem is zwak. Dan heeft Michaela Kaune een veel mooiere en vollere stem. Haar "Maan-aria" was vol nuances en homogene klanken... bij Guryakova was ik blij dat het voorbij was.

De twee tenors die de Prins zongen, lieten geen grote indruk na. De stem van Burkhard Fritz projecteert haast niet, waardoor zijn aria uit het eerste bedrijf de mist inging. Ik vond Ludovit Ludha iets beter alhoewel zijn stem minder mooi klinkt, maar hij is ook niet om over naar huis te schrijven.

In de beide voorstellingen die ik zag, werd de Watergeest telkens door Willard White gezongen (normaal alterneert hij met Frode Olsen). Hij is niet meer van de jongste, maar hij heeft nog altijd een overweldigende vocale présence. Zijn aria in het tweede bedrijf was een van de echt mooie momenten in deze voorstelling.

Minstens even indrukwekkend was Doris Soffel als Jezibaba. Vooral in het laatste bedrijf laat ze de Munt op haar grondvesten daveren. De andere heks was Livia Budai. Het is al verscheidene jaren geleden dat ik haar nog gehoord heb... en dat had ik liever zo gehouden. Haar stem is een ramp met een reeks losgeslagen registers waartussen ze heen en weer schakelt. Bij de twee prinsessen, had ik een lichte voorkeur voor Anda-Louise Bogza in vergelijking met Stephanie Friede.

Foto

Het feit dat ik deze productie van Stefan Herheim twee dagen na elkaar gezien heb, is een onmiskenbaar voordeel. Na de eerste voorstelling vond ik de regie knettergek, chaotisch, belachelijk en vergezocht. Tijdens de tweede voorstelling wist ik wat er nog allemaal ging komen en vielen de verschillende puzzelstukjes samen tot een min of meer samenhangend schilderij. Dat er enige logica in de waanzin van Herheim schuilt, betekent echter nog niet dat het een mooi of geslaagd schilderij geworden is...

Een eerste uitgangspunt is dat alles vanuit het standpunt van de Watergeest bekeken wordt. Tijdens de eerste scène komt hij, gekleed als een oude man met lang grijs haar, thuis bij zijn vrouw (die later ook de Prinses blijkt te zijn). Hij zoekt zijn sleutel om de deur te openen, hij laat zijn sleutels vallen en op het moment dat hij ze wil oprapen, herinnert hij zich hoe het allemaal begon. Er was eens... een klein watergeestje dat gepest werd door drie bosnimfen. Hij groeit op, wordt een matroos en hij wordt verliefd op het straatmadeliefje Rusalka. Nadat hij ook een relatie begint met een Prinses, wordt Rusalka waanzinnig en wordt ze vermoord door een stel onzedige nonnen. De Prins-Watergeest komt terug bij de Prinses terecht en vermoordt haar. Op het einde wordt hij ingerekend door de politie en geboeid afgevoerd.

Ik vermoed dat het ongeveer dit verhaal is dat Stefan Herheim probeert te vertellen. Het probleem is dat dit een ander verhaal is dan waar de opera Rusalka over gaat. Dat spiegelen van karakters blijkt een handelsmerk van hem te zijn. Ik heb nog maar één andere productie van hem gezien - La forza del destino in Berlijn - en toen heeft hij ook diezelfde truuk gebruikt.

In dit geval zijn dus de Prins en de Watergeest dezelfde persoon, en ook Rusalka en Jezibaba zijn elkaars alter-ego. Dit soort constructies kan misschien werken als je het op een psychologisch niveau bekijkt... de aanwezigheid van water in een opera lijkt een geldig excuus te zijn om de psycho-analytische toer op te gaan. Als een regisseur dat doet met een opera die bij de grote meerderheid van het publiek bekend is, is dat eventueel nog te verantwoorden. Maar ik denk dat er maar weinig mensen zijn, die Rusalka zo door en door kennen, dat ze alle eventuele verwijzingen en dubbele bodems begrijpen. Voor alle anderen is het nodeloos verwarrend, zeker als je ook nog eens de boventitels leest, die geen uitstaans hebben met wat er op scène gebeurt.

Een tweede punt dat Herheim lijkt te willen maken, is dat Rusalka een soort archetype is van alle operakarakters. Hij laat haar in de huid kruipen van andere rollen en creëert daardoor een grappige reeks inside-jokes. De keuzes die hij maakt, zijn best wel goed gevonden en houden zelfs steek... er lijkt over nagedacht geweest te zijn.

Op het einde van het eerste bedrijf, verandert ze in Olympia uit Les contes d'Hoffmann. Ze wordt zelfs effectief vervangen door een pop terwijl de Prins met haar danst. In het tweede bedrijf zien we de torenscène uit Pelléas et Mélisande... de overeenkomst met Debussy's opera is ook niet zo ver te zoeken. In datzelfde bedrijf komt ze naar beneden gedaald in de gedaante van de wraakzuchtige Koningin van de Nacht, inclusief een dolk die nadien uitbundig gebruikt wordt om vruchteloos Rusalka of Jezibaba te vermoorden. Uiteindelijk wordt deze dolk het moordwapen waarmee de Watergeest de Prinses vermoordt. En als Rusalka in het laatste bedrijf in een wit kleed vol bloedvlekken opkomt, kan je niet anders dan aan Lucia di Lammermoor denken.

Alhoewel een en ander op het eerste zicht nog niet zo gek klinkt, is het grote probleem met Herheims enscenering dat hij gewoon te veel wil doen. Het begint al voor de ouverture. Figuranten lopen constant dezelfde rondjes door het decor terwijl er regen geprojecteerd wordt en het geluid van regen en de achtergrondgeluiden van een stad door de luidsprekers gestuurd wordt. Dit gedoe duurt ongeveer zeven minuten en brengt absoluut niets bij. Als een regisseur dit in Parijs zou proberen, dan zouden ze al aan het boeroepen zijn, nog voor er één minuut muziek weerklonken heeft.

Herheim heeft duidelijk geen vertrouwen in de muziek, waardoor hij zich genoodzaakt voelt om altijd iets te laten gebeuren. Zo laat hij tijdens het duet op het einde van het tweede bedrijf de lichten in de zaal traag knipperen. En als het even dreigt stil te vallen, dan is er nog altijd het glasraam van de kerk dat begint rond te draaien of een reclamezuil die oprijst uit de grond. Tijdens de carnavalstoet - de kostuumateliers hebben zich kunnen uitleven in het maken van bovenmaatse borsten en billen voor het koor - kom je ogen te kort om alle verschillende scènetjes op te nemen. De glitterende confetti die op het hoogtepunt in de zaal neerdwarrelt, versterkt enkel het feestelijk karakter van wat deze opera had moeten of kunnen worden...

Publicatie: donderdag 11 december 2008 @ 19:24
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Roman Trekel in deSingel

We zijn al aan het laatste "echte" liedrecital in deSingel dit seizoen. De bariton Roman Trekel en pianist Jan Philip Schulze brachten Brahms' zelden uitgevoerde cyclus Die schöne Magelone.

Liedrecital, 19-11-2017 10:38
0 opmerkingen

Lucio Silla in de Munt

Toen Peter De Caluwe tien jaar geleden zijn eerste seizoen voorstelde, vermeldde hij dat hij de vier opera's seria van Mozart wilde opvoeren. Clemenza, Idomeneo en Mitridate hebben we al gehad. Met de nieuwe productie van Lucio Silla is het kwartet nu volledig.

Opera, 8-11-2017 16:47
3 opmerkingen

Karine Deshayes in de Munt

Voor het tweede Muntrecital dit seizoen stonden er drie artiesten op het podium. Naast de mezzo Karine Deshayes en de pianist Tristan Pfaff, deed ook de klarinettist Philippe Berrod mee... en dat kan maar één ding betekenen...

Liedrecital, 6-11-2017 22:53
0 opmerkingen

Margherita in Wexford

Zoals eerder deze week reeds vermeld, staat het Wexford Opera Festival bekend voor het opvoeren van onbekende werken. Mijn laatste voorstelling deze week valt volledig in die categorie... het "melodramma semiserio" Margherita van de mij totaal onbekende Italiaanse componist Jacopo Foroni.

Opera, 5-11-2017 11:38
0 opmerkingen

La scala di seta in Wexford

Het laatste ShortWork dat in Wexford opgevoerd werd, is La scala di seta. De relatief korte Rossini-farsa vraagt slechts zes zangers is dus ideaal voor de namiddagvoorstelling in het Whites Hotel, uitgevoerd met de pianobegeleiding van Tina Chang.

Opera, 4-11-2017 8:54
0 opmerkingen

Risurrezione in Wexford

Franco Alfano is vooral bekend als de componist die Puccini's Turandot voltooide. Zangers als Placido Domingo en Roberto Alagna brachten recent wel zijn Cyrano de Bergerac terug onder de aandacht, maar (van) zijn Risurrezione had ik nog nooit gehoord.

Opera, 3-11-2017 10:28
6 opmerkingen

Rigoletto in Wexford

Dé vraag vooraf was hoe ze Rigoletto tot ongeveer een uur kunnen inkorten als één van de ShortWorks bij het Wexford Opera Festival. Dat is dus niet echt gelukt, uiteindelijk duurde de voorstelling meer dan anderhalf uur zonder pauze.

Opera, 2-11-2017 19:38
0 opmerkingen

Dubliners in Wexford

Het Wexford Opera Festival presenteert elke namiddag zogenaamde ShortWorks in de congreszaal van het Whites Hotel. Een voorstelling duurt ongeveer een uur en is bezet met jonge zangers. Vandaag was een creatie te horen... Dubliners van Andrew Synnott.

Opera, 1-11-2017 21:34
1 opmerking

Medea in Wexford

Na zes jaar ben ik nog eens in Wexford voor hun jaarlijks operafestival, dat ondertussen aan zijn 66ste editie toe is. Het Festival staat bekend voor haar programmatie van onbekende opera's, alhoewel de openingsproductie - Cherubini's Medea - toch geen echte rariteit meer is.

Opera, 1-11-2017 10:53
0 opmerkingen

November 2017

Cecilia Bartoli heeft een nieuwe CD uit en daar hoort een toernee bij die haar in november ook weer naar het PSK brengt. In de Vlaamse en Waalse Opera staat Franse Donizetti op het programma: in Gent wordt de productie van Le duc d'Albe hernomen, in Luik spelen ze La favorite. Bij de liedrecitals kijk ik vooral uit naar "Die Schöne Magelone" door Roman Trekel.

Toekomstmuziek, 30-10-2017 18:16
0 opmerkingen