ti guarda dal Grande Inquisitor

Caligula in Keulen

In oktober van dit jaar zag een nieuwe opera het levenslicht in de opera van Frankfurt. Op basis van het toneelstuk "Caligula" van Albert Camus, leverde Hans-Ulrich Treichel een Duits libretto af, dat door Detlev Glanert op muziek gezet werd. Het was een co-productie met de opera van Keulen. Aangezien de Duitse pers zeer lovend was en Markus Stenz dirigeerde, was mijn nieuwsgierigheid gewekt om dit ook eens te gaan beluisteren.

De opera Caligula bestrijkt de laatste jaren van de Romeinse keizer en begint bij de dood van Drusilla (het is blijkbaar nog niet helemaal duidelijk of hij nu al dan niet een incestueuze relatie onderhield met zijn zuster) en eindigt op het moment dat hij vermoord werd... nadat hij zelf een spoor van moorden achtergelaten had. Het werk legt niet zo zeer de nadruk op Caligula's perversiteiten, maar eerder op zijn dictatoriale (grootheids)waanzin. Het feit dat Camus zijn toneelstuk rond 1940 schreef, zal wel niet vreemd zijn aan deze invalshoek.

Foto

Glanerts muziek wordt gekenmerkt door een aantal interessante en originele momenten, alhoewel ze vaak klinisch en emotieloos, en soms ook vervelend overkomt. Het traditionele orkest wordt gebruikt, maar aangevuld met een aantal speciale effecten. Zo begint en eindigt de opera op dezelfde onorthodoxe manier, met een krijs van Caligula die door de luidsprekers gestuurd wordt. Het ritme van de voorstelling wordt vaak aangegeven door een elektronisch versterkte hartslag, die sneller begint te klinken op hoogtepunten van Caligula's waanzin. Het derde bedrijf "Die Göttlichkeit Caligulas" (elke bedrijf heeft een eigen titel) is zo'n grotesk moment als Caligula zich uitroept tot de godin Venus. Dit vond ik trouwens ook een van de betere momenten van de opera.

Een van de eerste echt grote momenten in de opera is Caligula's "Einsamkeits-Monolog" wat door overweldigende orgelklanken begeleid wordt en wat me aan de muziek van Messiaen deed denken. Het slot van de opera is ook schitterend. Het is een soort duet tussen Caligula en zijn vrouw Caesonia. Dat duet eindigt met de dood van Caesonia, vermoord door Caligula. Het koor heeft ook een specifieke rol in deze opera voor de uitdrukking van Caligula's waanzin. Ze vertolken de stemmen die door Caligula's hoofd spoken en die regelmatig tussenkomen in Caligula's scènes.

De regisseur Christian Pade heeft een regie opgebouwd, die in dezelfde lijn ligt van de muziek en het libretto. Op geen enkel moment gaat hij te ver. De Venus-scène is uiteraard grotesk, maar dat past ook. Maar bijvoorbeeld de verkrachtingsscène van Livia gebeurt onzichtbaar achter/onder een tafel. De scène waarbij vier dichters een gedicht over de dood moeten verzinnen, eindigt ook beheerst. Tijdens hun voordracht beoordeelt Caligula hun dichtkunst op zijn Beckmessers en blaast op een fluitje als het hem niet aanstaat. De dichters worden eenvoudig afgevoerd voor hun onthoofding. Sommige regisseurs zouden zich op dergelijke momenten laten verleiden tot bloederige grand-guignol-momenten.

De bariton Ashley Holland zong de rol van Caligula. Voor deze rol moet hij beroep doen op het volledig spectrum van zijn stem... van fluisterend piano zingen tot grote bas-baritonale uitbarstingen en (als Venus) tot falsetzingen toe. Hij straalt wel niet altijd een keizerlijk dominerende houding uit. Maar het is een gigantische rol, waarbij de andere partijen een beetje verbleken. Wat niet wil zeggen dat de andere zangers naast hem verbleken. Ursula Hesse von den Steinen vertolkt bijvoorbeeld een elegante en presente Caesonia, die wel massa's uitstraling heeft. Ook de contratenor Martin Wölfel valt op als een geëngageerde Helicon.

Publicatie: zaterdag 9 december 2006 @ 12:09
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

Benjamin Appl in het Paleis der Academiën

Oorspronkelijk zouden Benjamin Appl en James Baillieu hun liedrecital in het Brussels Conservatorium geven. Maar de staat van de zaal is ondertussen zodanig dat zelfs de artiesten beginnen te klagen en dus werd uitgeweken naar het Paleis der Academiën.

Liedrecital, 24-2-2018 22:40
0 opmerkingen

Maart 2018

Maart is de maand van het klara-festival, waar onder andere een concertante Pelléas et Mélisande in pianoversie op het programma staat. De Munt brengt het bekendste operatweeluik Cav-Pag en Opera Vlaanderen herneemt de Gürbaca-productie van Parsifal.

Toekomstmuziek, 24-2-2018 9:29
0 opmerkingen

Dietrich Henschel in de Munt

Vijf liederen voor en vijf liederen na de pauze was alles wat Dietrich Henschel gisteren zong in de Munt. Alles bij elkaar amper twintig minuten muziek... wat toch wel héél mager is voor een "liedrecital".

Liedrecital, 13-2-2018 17:04
3 opmerkingen

Petite Messe Solennelle in deSingel

Het is dit jaar een Rossini-jaar - hij overleed 150 jaar geleden - en deSingel begint dat jaar met een uitvoering van zijn Petite Messe Solennelle.

Oratorium, 10-2-2018 10:56
0 opmerkingen

Pelléas et Mélisande in Antwerpen

Pelléas et Mélisande behoort tot mijn absolute lievelingsopera's en ik keek dan ook vol verwachting uit naar de nieuwe productie bij Opera Vlaanderen. Het is een visueel mooie productie geworden, maar vocaal bleef ik toch enigszins op mijn honger zitten.

Opera, 3-2-2018 10:40
13 opmerkingen

Carmen in Luik

De Opera van Luik blijft volharden in de boosheid door ook lange opera's zoals Carmen pas om 20 uur te laten beginnen. Het werd bijgevolg weer een bijna-nachtvoorstelling, des te meer omdat de voorstelling met meer dan 20 minuten vertraging begon omdat het orkest moest wachten op de harpiste...

Opera, 31-1-2018 9:13
8 opmerkingen

Februari 2018

In februari staat vooral de nieuwe productie van Pelléas et Mélisande bij Opera Vlaanderen in de schijnwerpers. In Luik brengen ze met Le domino noir een rariteit. Bij de recitals kijk ik vooral uit naar Benjamin Appl die zijn Heimat-CD in het Brussels Conservatorium voorstelt.

Toekomstmuziek, 26-1-2018 18:03
0 opmerkingen