ti guarda dal Grande Inquisitor

Christine Schäfer - Winterreise

Er wordt tegenwoordig niet echt meer vreemd opgekeken als een zangeres Winterreise zingt. Het zijn meestal wel de diepere stemmen - Brigitte Fassbaender, Christa Ludwig of Nathalie Stutzmann - en in mindere mate sopranen die zich aan Schuberts cyclus wagen. De sopranen die het wel doen, zijn meestal uit het dramatischere vak, zoals Lotte Lehmann of Margaret Price. Daarom dat een Winterreise met de lichte sopraan van Christine Schäfer toch nog enigszins verrast.

FotoMaar Christine Schäfer is niet aan haar proefstuk toe. Ze is een doorwinterde liedvertolkster - trouwens één van mijn favoriete "Lied-sopranen" - en heeft in 2002 de cyclus zelfs live gezongen op de RuhrTriennale. Die voorstelling werd door Oliver Herrmann, haar toenmalige levenspartner, geregisseerd. Sommigen herinneren zich misschien de productiefoto's van een hoogzwangere Christine Schäfer in een boksring en een piano (bespeeld door Irwin Gage) die vol bokalen met augurken stond... De huidige CD werd een jaar later opgenomen met Eric Schneider aan de piano, maar werd pas recent uitgebracht.

De kern van een interpretatie van Winterreise kan meestal afgeleid worden uit het eerste lied Gute Nacht. Christine Schäfer brengt een overwegend vertellende uitvoering. Het is geen interpratie waarbij ze zelf de Wanderer is en alles zelf doormaakt. De vertellende, mysterieuze manier waarop ze bijvoorbeeld "Das Mädchen sprach vom Liebe" zingt, komt nog verschillende keren terug in de cyclus. Ook in Die Wetterfahne heeft ze iets van een lerares die een hele klas rond zich verzamelt en dan een verhaal begint te vertellen. Een andere typische verteltruuk is haar gebruik van rubato - "fein Liebchen, gute Nacht" - of het toevoegen van extra pauzes... zoals na de eerste "sacht" van "sacht, sacht, die Türe zu".

Het is niet iedereen gegeven om op die manier een cyclus te "vertellen". Een perfecte dictie is cruciaal... dat is uiteraard geen probleem voor Christine Schäfer. En om het helemaal interessant te maken, moeten sommige woorden een eigen kleur of klank krijgen. Ook op dit vlak blinkt ze uit. Nog altijd in Gute Nacht voel je de sfeer van "Nun ist die Welt so trübe"...

Wat nog opvalt in Gute Nacht is de snelheid waarmee het lied gezongen wordt. Normaal verwacht je het stapritme van de Wanderer die door de sneeuw wandelt. Bij Christine Schäfer krijgt het een dansend karakter. Op het eerste zicht klinkt dit totaal verkeerd... maar het past - tot mijn eigen grote verbazing - wel bij haar globale interpretatie.

Maar die vertellende benadering betekent allerminst dat ze zich niet betrokken voelt of dat het een afstandelijke vertolking is. De eerste zin van Gefrorne Tränen is zo'n moment dat door merg en been gaat. Het klinkt delicaat en breekbaar en je vergeet haast te ademen omdat je vreest dat je haar anders zou storen. Op sommige momenten vervaagt de lijn tussen verteller en vertelling, zoals in Erstarrung. Ook Auf dem Flusse is ronduit briljant. In het begin speelt er een glimlach rond haar lippen, die slaat plotseling om in verdriet, vervolgens hoor je ingehouden woede en vertwijfeling door haar stem klinken... en dat zijn nog maar de twee eerste zinnen. Maar dan herpakt ze zich even en maakt ze een pure ballade van Irrlicht. De vocale rijkdom is weer volop aanwezig in Frühlingstraum... "Ihr lacht wohl über den Träumer" krijgt een sarcastisch trekje, "Wann halt' ich mein Liebchen im Arm ?" bereidt de pijn voor van het tussenslot van Einsamkeit.

Met die Die Post begint schijnbaar een nieuwe verhaal, maar in Der greise Kopf slaat plots de melancholie toe. Die Krähe is nog zo'n lied dat veel sneller dan gewoonlijk gezongen wordt. Ondanks haar relatief lichte stem, kan Christine Schäfer toch voldoende dramatiek in haar stem leggen voor Der stürmische Morgen. Daarna begint het grote slotoffensief.

Der Wegweiser begint ook zeer snel, maar eindigt met een Christine Schäfer die in de leegte staart van de eindeloze weg die ze nog moet afleggen. Het volgende lied Das Wirtshaus is zo aangrijpend dat je vreest dat de Wanderer het einde van de cyclus niet gaat halen, maar dat hij hier al het loodje gaat leggen. Of de Wanderer de cyclus overleeft of niet, is een keuze van de vertolker... in dit geval ben ik ervan overtuigt dat de cyclus eindigt in de dood. Die starende blik van bij Der Wegweiser komt terug als ze Der Leiermann ziet en weet dat ze haar lot gevonden heeft. Daarna gaat het snel naar de laatste strofe. "Soll ich mit dir geh'n ?" vraagt ze vol wanhoop... waarna de pijn van "Willst zu meinen Liedern deine Leier dreh'n ?" ondraaglijk wordt. Daarna de grote stilte...

Zoals je van Christine Schäfer kan verwachten, levert ze een unieke bijdrage tot de Winterreise-discografie. En alhoewel er een aantal keuzes zijn waarover je kan discuteren, had ik na het beluisteren het gevoel dat ze een "juiste" vertolking van de liedcyclus gemaakt heeft. En dan doet het er niet toe, dat haar ideeën sterk afwijken van wat Dietrich Fischer-Dieskau, Hans Hotter, Brigitte Fassbaender, Thomas Quasthoff of Matthias Goerne met deze cyclus doen. Het bewijst nog maar eens dat Schubert met Winterreise een meesterwerk geschreven heeft, dat al die verschillende interpretaties aankan...

Publicatie: vrijdag 28 juli 2006 @ 21:39
Rubriek: CD's

Recent RSS feed

La favorite in Luik

Donizetti's La favorite behoort niet echt tot het ijzeren repertoire. Maar na de voorstelling bij het Beierse operafestival is het wel uitzonderlijk om in hetzelfde jaar een tweede productie mee te maken. Maar net zoals de Münchense liet ook de Luikse productie te wensen over.

Opera, 23-11-2017 21:52
1 opmerking

Roman Trekel in deSingel

We zijn al aan het laatste "echte" liedrecital in deSingel dit seizoen. De bariton Roman Trekel en pianist Jan Philip Schulze brachten Brahms' zelden uitgevoerde cyclus Die schöne Magelone.

Liedrecital, 19-11-2017 10:38
0 opmerkingen

Lucio Silla in de Munt

Toen Peter De Caluwe tien jaar geleden zijn eerste seizoen voorstelde, vermeldde hij dat hij de vier opera's seria van Mozart wilde opvoeren. Clemenza, Idomeneo en Mitridate hebben we al gehad. Met de nieuwe productie van Lucio Silla is het kwartet nu volledig.

Opera, 8-11-2017 16:47
3 opmerkingen

Karine Deshayes in de Munt

Voor het tweede Muntrecital dit seizoen stonden er drie artiesten op het podium. Naast de mezzo Karine Deshayes en de pianist Tristan Pfaff, deed ook de klarinettist Philippe Berrod mee... en dat kan maar één ding betekenen...

Liedrecital, 6-11-2017 22:53
0 opmerkingen

Margherita in Wexford

Zoals eerder deze week reeds vermeld, staat het Wexford Opera Festival bekend voor het opvoeren van onbekende werken. Mijn laatste voorstelling deze week valt volledig in die categorie... het "melodramma semiserio" Margherita van de mij totaal onbekende Italiaanse componist Jacopo Foroni.

Opera, 5-11-2017 11:38
0 opmerkingen

La scala di seta in Wexford

Het laatste ShortWork dat in Wexford opgevoerd werd, is La scala di seta. De relatief korte Rossini-farsa vraagt slechts zes zangers is dus ideaal voor de namiddagvoorstelling in het Whites Hotel, uitgevoerd met de pianobegeleiding van Tina Chang.

Opera, 4-11-2017 8:54
0 opmerkingen

Risurrezione in Wexford

Franco Alfano is vooral bekend als de componist die Puccini's Turandot voltooide. Zangers als Placido Domingo en Roberto Alagna brachten recent wel zijn Cyrano de Bergerac terug onder de aandacht, maar (van) zijn Risurrezione had ik nog nooit gehoord.

Opera, 3-11-2017 10:28
6 opmerkingen

Rigoletto in Wexford

Dé vraag vooraf was hoe ze Rigoletto tot ongeveer een uur kunnen inkorten als één van de ShortWorks bij het Wexford Opera Festival. Dat is dus niet echt gelukt, uiteindelijk duurde de voorstelling meer dan anderhalf uur zonder pauze.

Opera, 2-11-2017 19:38
0 opmerkingen

Dubliners in Wexford

Het Wexford Opera Festival presenteert elke namiddag zogenaamde ShortWorks in de congreszaal van het Whites Hotel. Een voorstelling duurt ongeveer een uur en is bezet met jonge zangers. Vandaag was een creatie te horen... Dubliners van Andrew Synnott.

Opera, 1-11-2017 21:34
1 opmerking

Medea in Wexford

Na zes jaar ben ik nog eens in Wexford voor hun jaarlijks operafestival, dat ondertussen aan zijn 66ste editie toe is. Het Festival staat bekend voor haar programmatie van onbekende opera's, alhoewel de openingsproductie - Cherubini's Medea - toch geen echte rariteit meer is.

Opera, 1-11-2017 10:53
0 opmerkingen

November 2017

Cecilia Bartoli heeft een nieuwe CD uit en daar hoort een toernee bij die haar in november ook weer naar het PSK brengt. In de Vlaamse en Waalse Opera staat Franse Donizetti op het programma: in Gent wordt de productie van Le duc d'Albe hernomen, in Luik spelen ze La favorite. Bij de liedrecitals kijk ik vooral uit naar "Die Schöne Magelone" door Roman Trekel.

Toekomstmuziek, 30-10-2017 18:16
0 opmerkingen