ti guarda dal Grande Inquisitor

Boris Godunov in De Munt

Een van de eerste vragen die men zich stelt bij een opvoering van Boris Godunov is welke versie gebruikt zal worden. Er zijn tegenwoordig twee gangbare versies... de oorspronkelijke van 1869 en de uitgebreide versie van 1872. Ik weet niet of er nog veel operahuizen de geherorkestreerde versies van Rimski-Korsakov of Shostakovitch verkiezen boven die van Mussorgsky zelf.

In de Munt gebruiken ze de versie van 1872, maar ze laten de zogenaamde Poolse akte weg. In het programmaboek verklaart Kazushi Ono die keuze... op die manier "blijven ze in Rusland" en brengen ze een "groots historisch fresco", alsof Polen niets met de Russische geschiedenis te maken zou hebben. Ik vind het in allegeval een nogal zwak argument. In dat geval hadden ze beter ook meteen de laatste scène in het bos van Kromy geknipt, zeker als je rekening houdt met de rommelige enscenering die Klaus Michael Grüber voor deze scène bedacht heeft. Hij laat het koor wat idiote dansjes doen, Grigori is een levend reclamebord voor een nieuw soort zilverpoets waarmee hij zijn harnas net gepoetst heeft en het lachwekkende paard van Roi Arthus hebben ze ook nog eens van stal gehaald. Na de dood van Boris net ervoor komt dit als een gigantische anti-climax.

FotoTot en met de dood van de Boris was het eigenlijk best wel een goede productie. Er zaten weliswaar een paar dipjes in, maar geen rampzalige zaken. Vooral de twee tussenscènes waren wat zwak. In de eerste plaats de scène in de cel van Pimen. Zijn cel staat daar wat verloren als een kerststalletje in de rest van het lege decor. Als de belichting iets subtieler zou geweest zijn, door bijvoorbeeld de rest van de scène volledig in duisternis hullen, dan had die cel beter tot zijn recht kunnen komen. De herbergscène - voor een gigantische muur van strobalen - had ook wat meer humor kunnen verdragen.

Maar de andere scènes waren allemaal wel boeiend genoeg. De grote koorscènes werden uiteraard gedomineerd door het koor. In de eerste scène staan ze bepakt en gezakt opeengepropt voor een betonnen muur als een hoop vluchtelingen. In de kroningsscène bezetten ze een driehoek zodat Boris over de diagonaal zijn intrede kan doen. De scène voor de Sint-Basiliuskathedraal is eerder chaotisch nadat Boris' gevolg de gemoederen gesust heeft door geldstukken in het rond te gooien. In beide scènes kijkt de vermoorde Dmitri als een engel toe over het volk. De twee grote Boris-scènes in het Kremlin zijn, in contrast, heel sober gehouden. Het is ook vermeldenswaard dat Boris volledig in goud is, inclusief zijn hoofd, alsof hij al bij voorbaat dezelfde onsterfelijke status verworven heeft als de heiligenafbeeldingen van de Russische ikoonschilderingen. De vorst Shuisky - een van de latere tsaren - is nog niet zo ver en loopt gekleed in zilver.

Bijna de volledige opera is volledig dubbel bezet. In de eerste plaatse zijn er twee sterk contrasterende Borissen. In de tweede bezetting zingt de Russische bas Vladimir Baykov de titelrol. Twee jaar geleden had hij zich in de Elisabethwedstrijd al in de vernieling gezongen met de twee monologen van Boris. Maar ondertussen heeft hij duidelijk geleerd hoe hij moet doseren en geeft hij een klassiek-Russische vertolking van Boris. Ondanks zijn leeftijd (31 jaar), heeft hij toch al de nodige uitstraling en staat hij er als Boris.

Foto

In de eerste bezetting vinden we José van Dam in een van zijn glansrollen. Zijn Winterreise in Gent had me enigszins pessimistisch gestemd. Maar op een goede avond kan hij wel nog grandioos uit de hoek komen... gisteren was zo'n avond. Terwijl Baykov hoofdzakelijk de rol van de tsaar vertolkt, ontpopt Van Dam zich als de mens Boris. Vanaf zijn eerste zin - "Treurnis is in mijn ziel ! Ik ben bang, maar weet niet waarvoor ..." (vertaling uit het programmaboek van De Nederlandse Opera, het Munt-programmaboek is weer al eens librettoloos) - geloof je hem en voel je met hem mee.

Maar het is in het tweede bedrijf dat hij zichzelf overtreft. Dat bedrijf begint met Xenia, die bedroefd is omdat haar verloofde overleden is, en Fjodor en de voedster die haar proberen te troosten. Maar eenmaal Boris binnenkomt bestaat de rest van het bedrijf uit een opeenvolging van dialogen, met centraal Boris' eerste monoloog. Elk van die dialogen tonen een ander aspect van Van Dams genie. Eerst slaat hij zijn arm om Xenia om haar te troosten, daarna luistert hij als een fiere vader naar Fjodor als die zijn geografie-les opzegt en bereidt hem al enigszins voor op de troon. Daarna komt zijn grote monoloog - weliswaar met een paar rauwige lage noten - waarbij zijn geweten begint te knagen. De onzekerheid neemt toe in de scène met Shuisky, maar voorafgegaan door een golf van haatgevoelens die Boris hem toewerpt. Tenslotte komt de grote hallucinatiescène. Boris' angst wordt echt tastbaar en ik moest de neiging onderdrukken om niet mijn hoofd te draaien om te zien of daar niet ergens achteraan in zaal de dode Dmitri te zien was. Het was een van de meest aangrijpende bedrijven die ik ooit meegemaakt heb in eender welke opera en ze staat nu al in mijn geheugen gegrift als een legendarische vertolking.

FotoDe bezetting die rond José Van Dam verzameld was, was over het algemeen ook eerste klas. De tweede bezetting scoorde over het algemeen iets lager, met één opvallende uitzondering... vorst Shuisky. Ian Caley vond ik maar flauw, maar bij Vadim Zaplechny kwam het onderkruiperige en achterbakse veel beter tot zijn recht. Vooral in de manier waarop hij twijfel zaait in de geest van Boris (in dit geval dus Baykov) in het tweede bedrijf, merk je dat hij grotere dingen van plan is en zelf de manipulator wordt.

Naast Boris is de andere grote basrol in deze opera die van Pimen. In de eerste bezetting stak Anatolij Kotscherga met kop en schouders uit boven Alexander Kisselev in de tweede bezetting. Kisselev heeft niet die constante onderliggende bastoon en klinkt bij momenten zelfs baritonaal. Op zich zingt hij niet slecht, maar als er één rol is die om een donkere bas vraagt, dan is het Pimen wel.

Varlaam, de derde bas, werd ook beter gediend door Vladimir Matorin, dan door Robert Pomakov (ook nog een oud-Elisabethwedstrijdlaureaat). Matorin brengt veel meer leven in de herbergscène en probeert zo de wat tamme regie van Grüber toch wat op te tillen.

Grigori, oftewel de valse Dmitri, is met de geknipte Poolse akte gereduceerd tot een tweederangsrol. Vsevolod Grivnov (1e bezetting) zou ik wel wat meer hebben willen horen... wat Sergei Drobishevskij (2e bezetting) betreft, volstonden de korte interventies in het eerste en laatste bedrijf. Voor de rest waren de kleinere rollen ook goed tot zeer goed bezet. Maar het is de herinnering aan José Van Dam die me nog een tijdje zal achtervolgen.

Publicatie: vrijdag 28 april 2006 @ 8:05
Rubriek: Opera

Recent RSS feed

La favorite in Luik

Donizetti's La favorite behoort niet echt tot het ijzeren repertoire. Maar na de voorstelling bij het Beierse operafestival is het wel uitzonderlijk om in hetzelfde jaar een tweede productie mee te maken. Maar net zoals de Münchense liet ook de Luikse productie te wensen over.

Opera, 23-11-2017 21:52
0 opmerkingen

Roman Trekel in deSingel

We zijn al aan het laatste "echte" liedrecital in deSingel dit seizoen. De bariton Roman Trekel en pianist Jan Philip Schulze brachten Brahms' zelden uitgevoerde cyclus Die schöne Magelone.

Liedrecital, 19-11-2017 10:38
0 opmerkingen

Lucio Silla in de Munt

Toen Peter De Caluwe tien jaar geleden zijn eerste seizoen voorstelde, vermeldde hij dat hij de vier opera's seria van Mozart wilde opvoeren. Clemenza, Idomeneo en Mitridate hebben we al gehad. Met de nieuwe productie van Lucio Silla is het kwartet nu volledig.

Opera, 8-11-2017 16:47
3 opmerkingen

Karine Deshayes in de Munt

Voor het tweede Muntrecital dit seizoen stonden er drie artiesten op het podium. Naast de mezzo Karine Deshayes en de pianist Tristan Pfaff, deed ook de klarinettist Philippe Berrod mee... en dat kan maar één ding betekenen...

Liedrecital, 6-11-2017 22:53
0 opmerkingen

Margherita in Wexford

Zoals eerder deze week reeds vermeld, staat het Wexford Opera Festival bekend voor het opvoeren van onbekende werken. Mijn laatste voorstelling deze week valt volledig in die categorie... het "melodramma semiserio" Margherita van de mij totaal onbekende Italiaanse componist Jacopo Foroni.

Opera, 5-11-2017 11:38
0 opmerkingen

La scala di seta in Wexford

Het laatste ShortWork dat in Wexford opgevoerd werd, is La scala di seta. De relatief korte Rossini-farsa vraagt slechts zes zangers is dus ideaal voor de namiddagvoorstelling in het Whites Hotel, uitgevoerd met de pianobegeleiding van Tina Chang.

Opera, 4-11-2017 8:54
0 opmerkingen

Risurrezione in Wexford

Franco Alfano is vooral bekend als de componist die Puccini's Turandot voltooide. Zangers als Placido Domingo en Roberto Alagna brachten recent wel zijn Cyrano de Bergerac terug onder de aandacht, maar (van) zijn Risurrezione had ik nog nooit gehoord.

Opera, 3-11-2017 10:28
6 opmerkingen

Rigoletto in Wexford

Dé vraag vooraf was hoe ze Rigoletto tot ongeveer een uur kunnen inkorten als één van de ShortWorks bij het Wexford Opera Festival. Dat is dus niet echt gelukt, uiteindelijk duurde de voorstelling meer dan anderhalf uur zonder pauze.

Opera, 2-11-2017 19:38
0 opmerkingen

Dubliners in Wexford

Het Wexford Opera Festival presenteert elke namiddag zogenaamde ShortWorks in de congreszaal van het Whites Hotel. Een voorstelling duurt ongeveer een uur en is bezet met jonge zangers. Vandaag was een creatie te horen... Dubliners van Andrew Synnott.

Opera, 1-11-2017 21:34
1 opmerking

Medea in Wexford

Na zes jaar ben ik nog eens in Wexford voor hun jaarlijks operafestival, dat ondertussen aan zijn 66ste editie toe is. Het Festival staat bekend voor haar programmatie van onbekende opera's, alhoewel de openingsproductie - Cherubini's Medea - toch geen echte rariteit meer is.

Opera, 1-11-2017 10:53
0 opmerkingen

November 2017

Cecilia Bartoli heeft een nieuwe CD uit en daar hoort een toernee bij die haar in november ook weer naar het PSK brengt. In de Vlaamse en Waalse Opera staat Franse Donizetti op het programma: in Gent wordt de productie van Le duc d'Albe hernomen, in Luik spelen ze La favorite. Bij de liedrecitals kijk ik vooral uit naar "Die Schöne Magelone" door Roman Trekel.

Toekomstmuziek, 30-10-2017 18:16
0 opmerkingen